zondag 10 december 2017

Penelope Lively || Family Album

In eerste instantie lijkt er weinig mis met de kinderrijke familie die in de Victoriaanse villa Allersmead woont. Het wekt hooguit wat verbazing dat oudste dochter Gina na een bijna verplicht weekend met haar nieuwe vriend niet weet hoe snel ze weer weg kan komen. In de loop van de roman laat Lively ons kennis maken met haar ouders, broers en zussen. Een familieovereenkomst blijkt al snel: tot grote verbazing van moederkloek Alison komen de kinderen nauwelijks nog thuis.

Lively switcht regelmatig tussen de broers en zussen, laat hen terugkijken naar het verleden en onthult zo stap voor stap heden en verleden van de familie. Wat op het oog een hechte familie lijkt, blijkt in de praktijk redelijk onthecht. Kinderen wonen of werken in het buitenland en bezoeken hun ouders zelden, de oudste zoon slaagt er met dank aan verslavingen juist niet in het ouderlijk huis te ontvluchten.

De relatie tussen beide ouders blijkt verre van ideaal. Het heeft er veel van weg dat moeders ooit een huwelijk geforceerd heeft met een zwangerschap. Zes kinderen later is duidelijk dat deze twee mensen totaal niet bij elkaar passen. Hij een pseudo-wetenschapper die met dank aan een erfenis zich kan wijden aan pseudo-wetenschappelijke boeken, zij een moederkloek die vooral houdt van het principe van kinderen. Hoeveel ze daadwerkelijk van haar kinderen houdt is de vraag.

Het beeld van het ouderlijk huis, een prachtige Victoriaanse villa met voldoende ruimte voor het gezin en de au-pair, staat synoniem voor de familie. Het huis raakt naar mate de jaren volgen steeds verder in verval, de kinderen gaan hun eigen weg, de carrière van vaders raakt steeds verder in de slop door een afnemende vraag aan zijn werk, moeders start tot ieders verbazing met succesvol kookklassen.

Ouders en kinderen praten niet over gevoelens, deze delen ze hooguit schoorvoetend met hun geliefden. Het geheim van de familie blijft tot een laat moment de olifant in de kamer. De lezer heeft dan al lang in de gaten dat er een reden is dat de au-pair blijft ook nadat alle kinderen zijn uitgevlogen.

Lively schetst geen romantisch beeld van de familie, integendeel, ze onthult langzaam maar zeker de voor deze familie typische disfunctionaliteit. Ze laat zien waar ouders een steek hebben laten vallen, waar de kinderen elkaar vonden of niet. Lively schetst bepaald niet het beeld van een gelukkige familie dat moeders hoog probeert te houden. Pas tegen het einde komen de kinderen, via de mail dat wel, elkaar nader en wordt de olifant eindelijk benoemd. Ze blijven echter op gepaste afstand, Lively begaat gelukkig niet de fout om haar nuchtere, lichtelijk cynische roman te laten eindigen met een roze ' feel good' scène.



zondag 3 december 2017

Megan Hunter || The End We Start From

Hunter heeft een miniroman geschreven. 127 pagina's met korte alinea's en veel witregels, die wel 127 pagina's boeien van begin tot einde. In een Groot Brittannië waar klimaatverandering een groot deel van het land onder water heeft gezet, laat Hunter zien wat het effect is op het leven van een 'normaal' echtpaar.

R, ik en hun pasgeboren zoontje Z slaan op de vlucht voor de overstroming. In eerste instantie wijken ze uit naar de ouders van R, noodgedwongen kunnen ze ook daar niet blijven. Wat volgt is een wereld van vluchten, opvangkampen, scheiding, ontsnapping en hoop.

Ik ontpopt zich in de roman tot een oermoeder. Het welzijn van Z gaat voor alles. Haar relatie met R wordt ondergeschikt aan die met haar zoon, hoewel het ook aan alle kanten duidelijk is dat ze niet zonder R kan en wil. Haar hulpeloze kind gaat echter voor.

Hoewel de roman speelt in de toekomst is die toekomst slechts de aanleiding voor een roman over de kracht van relaties, de onbreekbare band tussen mensen. Ik sluit zich aan bij andere moeders, ze sluit deals met hen om in de barre omstandigheden te kunnen overleven. The End We Start From laat zien dat in extreme omstandigheden mensen op elkaar kunnen vertrouwen, de roman hint ook op de andere kant: rellen, bewuste wreedheden, wantrouwen. Hunter verbloemt niets.

Hunter heeft weinig woorden om een wereld vol angst en chaos neer te zetten of de liefde tussen moeder en kind. Zij overtuigt juist door de beperktheid van haar tekst. Geen woord is overbodig, geen woord doet er niet toe. Hunter heeft een kunstwerkje afgeleverd waarin uiteindelijk liefde en hoop belangrijker blijken dan de effecten van de overstroming.




zondag 26 november 2017

Sally Rooney || Conversations with Friends

Conversations with Friends schijnt een enorme hype te zijn geweest in Groot Brittannië. Ik moet bekennen dat ik niet helemaal snap waarom. Ik was niet zo onder de indruk van het verhaal over twee vriendinnen en hun gecompliceerde relatie met een getrouwd stel.

Het feit dat een van beide vriendinnen nogal passief is, speelt misschien een rol. Ik heb het niet zo op met passieve heldinnen. Madame Bovary of Anna Karenina konden nooit op mijn sympathie rekenen, ik had meer op met dames als Elizabeth Bennet die het heft wat meer in eigen handen namen. Vriendin Bobby is pittiger en eigengereider maar komt minder uit de verf omdat de hele roman vanuit het perspectief van Frances verteld wordt. En zij blijkt enigszins blind voor het ware karakter van haar beste vriendin.

Dingen overkomen Frances, ze is bovendien meer dan onderkoeld over haar enorme schrijftalent: ‘ze schrijft maar wat’ terwijl ze in feite hoge ogen gooit voor haar gedichten en haar eerste korte verhaal meteen gepubliceerd wordt. Ambitie vindt ze echter een vies woord.

Frances rolt in een relatie met Bobby, ze rolt in een relatie met getrouwde acteur Nick. Bobby versiert ondertussen zijn echtgenote Melissa. Een ingewikkelde vier-persoonsrelatie dus. Rooney verstrekt gelukkig genoeg achtergrondinformatie over deze mensen om ze geloofwaardig te maken. Billy's ouders hebben een vechthuwelijk en staan op het punt van scheiden, Frances' vader is een alcoholist die zich langzaam maar zeker dood drinkt, Nick heeft gefaald in de ogen van zijn ambitieuze ouders, Melissa lijdt onder de depressies van Nick.

Afgezien van het feit dat Frances bepaald passief is, ze heeft ook de neiging om de mensen van wie ze houdt te idealiseren. Dus is Bobby in haar hoofd unieker en rebelser dan in het echt, Nick een ware romantische held en niet de acteur die worstelt met zijn carrière en depressie.

Genoeg elementen om een krachtige roman te maken, Rooney is er echter in geslaagd mij niet voldoende te boeien. Ik dacht eerst dat het misschien kwam omdat Billy en Frances zo jong zijn (begin 20) en ik misschien de klik met hun generatie mis. Ik vermoed dat mijn probleem met de roman toch echt zit in de persoon Frances. Ik vrees dat haar passiviteit niets met leeftijd te maken heeft maar in haar genen zit.

Conclusie: houd je van romans met passieve heldinnen? Heb je genoten van Madame Bovary of Anna Karenina, dan zou het best kunnen dat jij volledig snapt waarom deze roman een hype geweest. Deel je mijn afkeer voor dit type heldin dan is dit waarschijnlijk niet de roman voor jou.



zondag 19 november 2017

Amor Towles || A Gentleman in Moscow

A Gentleman draait niet om actie. Dat wil niet zeggen dat er niets gebeurt, het betekent vooral dat de roman van Towles draait om menselijke relaties, menselijk handelen. In dit geval het handelen van graaf Alexander Ilyich Rostov.

Deze graaf keert tijdens de Russische Revolutie terug naar Moskou, hij laat het veilige Parijs en redt zijn oma van de communisten. Dat hij vervolgens niet samen met haar het land verlaat blijft lange tijd onverklaard. Dat hij zich schijnbaar zonder protest levenslang laat opsluiten in een hotel ook. Pas in de loop van de roman blijken er zeer persoonlijke redenen aan ten grondslag te liggen.

De graaf wordt in verband met anti-staatsactiviteiten veroordeeld tot levenslang huisarrest in een luxe hotel. In dat hotel ziet hij de revolutie verder ontwikkelen, hij beleeft vanaf de zijlijn mee hoe prominenten pootje gelicht worden of juist verder omhoog klimmen. Zelf maakt hij van de nood een deugd en zet zijn natuurlijke talent als gastheer in in het restaurant van het hotel. Hij moet toezien hoe vrienden ten onder gaan in het geweld van de revolutie, hij ontwikkelt ter plekke nieuwe vriendschappen. Een van die vriendschappen beïnvloedt op verrassende wijze de rest van zijn leven.

De vraag 'waarom probeert hij niet te ontsnappen?' stelde ik mij tijdens het lezen meerdere malen. Totdat een incident duidelijk maakt dat na zo'n twintig jaar huisarrest hij nog steeds in de gaten gehouden wordt, hij is en blijft een staatsvijand (maar wel met een goede band met de bewaker)

Voor sommige mensen bevat A Gentleman misschien te weinig geschiedkundige feitjes. Ik vond de hoeveelheid precies voldoende. Towles geeft voldoende input om de context en geschiedenis te duiden maar nooit zoveel dat zijn roman verwordt tot een (te) saaie opsomming. De context dient vooral als achtergrond voor het leven van de graaf. Die graaf is een uitermate charmante en plezante persoon die ook tijdens zijn huisarrest diepe vriendschappen ontwikkelt. Zwartere kanten van zijn persoonlijkheid komen af en toe boven, ze maken hem menselijker.

A Gentleman lijkt op zijn hoofdpersoon: charmant en plezant maar met een diepere achtergrond die de roman boven een niemendalletje uittilt. De subtiliteit van de graaf wordt weerspiegeld in de subtiliteit van de roman. Towles laat zien dat iemand ook tijdens levenslang huisarrest trouw kan blijven aan zichzelf en zijn idealen, en zich af en toe verbaast over zijn eigen gedrag. De graaf die zich altijd voorstond op zijn spontaniteit blijkt op zijn oude dag dan opeens zeer gehecht aan zijn eigen gewoontes.  Vermakelijk.