zondag 15 april 2018

Sarah Schmidt || See What I Have Done


LONGLIST

Het verhaal zou bekend kunnen zijn: Lizzie Borden vermoordt haar vader en stiefmoeder met een bijl. Een brute moord die 19e eeuws Amerika schokt; bij gebrek aan bewijs wordt Lizzie vrij gesproken. Schmidt heeft een intrigerende versie van het verhaal geschreven waarin de vraag ‘nature of nurture’ voor mij centraal stond.

Meerdere mensen voeren het woord: Lizzie zelf maar ook haar zus Emma, meid Bridget en moordenaar Benjamin. Door de verschillende perspectieven slaagt Schmidt erin niet zozeer twijfel te zaaien over de vraag of Lizzie de moorden daadwerkelijk gepleegd heeft als wel over haar motief. Is zij een psychopate die de moord op haar ouders als het logisch resultaat ziet van het onrecht dat haar is aangedaan? Of is zij het product van een kille vader, een te beschermende zus en een stiefmoeder die haar door en door haar heeft verwend? Schmidt slaagt erin haar lezer op zijn minst over die vraag te laten nadenken.

Ik vond de introductie van Benjamin, een persoon die historisch geen rol speelt in het verhaal, briljant. Benjamin, hoewel ook het product van een bepaald niet gelukkig gezin, is het prototype psychopaat. De man heeft echt geen idee dat geweld niet het antwoord is op welk probleem dan ook. Hij slaat met evenveel gemak mensen om niets in elkaar als dat hij ze vermoordt. Zijn personage vormt een mooie parallel met Lizzie en introduceert tegelijkertijd de mogelijkheid dat iemand anders de Bordens heeft vermoord.

Lizzie Borden wordt door Schmidt niet neergezet als een aardig meisje. Of ze nu van nature een monster is of zo gemaakt door de omstandigheden, in See What I Have Done ligt de nadruk op haar gebrek aan empathie, het feit dat ze het doodnormaal vindt dat haar familie voor haar rent. Vooral het perspectief van Bridget, zelf afkomstig uit een liefdevol nest en vol heimwee naar ouderlijk huis, laat zien hoe Lizzie manipuleert en de wereld naar haar hand probeert te zetten. Bridget maakt echter ook duidelijk dat pa en ma Borden bepaald geen aardige, attente mensen zijn.

De roman heeft een haastige bijna opgefokte stijl die recht doet aan de moord en de twijfel over de daadwerkelijke moordenaar. Schmidt slaagt er bovendien ook in de 19e eeuw voel- en ruikbaar te maken. Zo ruik je bijna de bedorven schapenbouillon die ervoor zorgt dat iedereen voedselvergiftiging krijgt, de geur van de lijken die in huis opgebaard liggen, proef je met Lizzie het bloed dat overal ligt en dat zij als een roofdier op likt.

See What I Have Done is geen whodunnit. Niet alleen dat het verhaal bekend is, het ging Schmidt niet om de oplossing maar om de psychologie achter de moorden. Vooral de manier waarop Lizzie met de moorden omgaat is uitermate intrigerend. Een aanrader deze roman.


zondag 8 april 2018

Hari Kunzru || White Tears

Soms wil een schrijver te veel, dat geldt in ieder geval wat mij betreft voor Kunzru. Hij schetst een prachtig beeld van de kloof tussen kansrijk en kansarm in Amerika maar heeft het om een of andere reden noodzakelijk gevonden de spirituele wereld inclusief geesten erbij te halen.

Carter en Seth zijn vrienden. De eerste afkomstig uit een oude, welgestelde familie met veel invloed, de tweede de verlegen jongste zoon uit een gebroken gezin. Carter en Seth hebben elkaar gevonden in hun passie voor muziek, hun vermogen om nieuwe ‘sounds’ te creëren met bestaande fragmenten en zelf-opgenomen geluiden. Ze hebben een succesvolle studie, volledig gefinancierd door Carter (of liever gezegd zijn familie in een poging het zwarte schaap van de familie uit de problemen te houden). Ze delen zonder het van elkaar te weten ook nog iets anders, beide heren hebben psychische problemen die onder andere voor voren komen in hun obsessieve gedrag.

Zaken gaan verkeerd op het moment dat Seth zonder er erg in te hebben een geluidsfragment opneemt, een blues. Carter raakt totaal geobsedeerd door deze blues en gaat op zoek naar de zanger. Hij maakt bovendien een eigen versie van het nummer en knalt die het internet op, met succes. De ellende begint wanneer Seth en Carter benaderd worden door iemand die ervan overtuigd is dat het fragment authentiek was en ooit de A-kant was van een ouderwetse single.

Dan gaan realiteit en het geestenrijk door elkaar lopen, een zoektocht naar de oorspronkelijke zanger start. Er volgen fragmenten waarin Seth ‘overgenomen’ is door de jaren geleden overleden zanger. De waarheid over het geluidsfragment komt langzaam maar zeker boven tafel. Ik merkte dat ik me steeds meer begon af te vragen waarom Kunzru het nodig vond de geest van de zanger te introduceren, of hij die waarheid niet ook had kunnen delen door van tijd en perspectief te wisselen. Voor mij werd door zijn keuze de roman te vreemd.

Voor mij leidde het gedoe met de geest van de zanger af van wat Kunzru meesterlijk doet. Hij beschrijft op weergaloze wijze de kloof tussen Seth, Carter en zijn kring. Hij laat dat later terugkomen in het leven van de zanger, de kloof gaat dan zelfs nog dieper: tussen arm en rijk, tussen afro-Amerikaans en blank. Beeldspraak, prachtig geformuleerde zinnen, ze dragen bij aan een zeer realistisch beeld van de Amerikaanse maatschappij.

Seth krijgt steeds meer last van depressies en psychoses. Ik heb getwijfeld of de geest niet zijn persoonlijke demoon is, dat hij zichzelf steeds meer vereenzelvigd met de zanger. Ik vrees echter dat Kunzru het anders bedoeld heeft. Sommige passages in de roman wijzen te nadrukkelijk op de aanwezigheid van de spirituele wereld.

Kunzru laat mij met gemengde gevoelens achter. Ik vond de vermenging van dagelijkse realiteit en de spirituele wereld afleiden van wat voor mij de kern van zijn roman is. Ik was onder de indruk van het grimmige beeld dat hij schets van arm Amerika, dat was voor mij meer dan voldoende geweest. Het thema dat op de kaft geschetst wordt, ‘mogen twee blanke mannen aan de haal met authentieke Afro-Amerikaanse muziek?’, lijkt eerder toegevoegd in verband met heftige discussies over dit thema dan omdat het in de roman zelf zo'n belangrijke rol speelt.



zondag 1 april 2018

Meena Kandasamy || When I Hit You: or a Portrait of the Writer as a Young Wife



Over één ding kan ik duidelijk zijn: aan talent ontbreekt het Kandasamy niet. Ze heeft een roman geschreven die blijk geeft van een goede schrijfstijl, de kunst om adequaat te structureren en om extra lagen voor diepte toe te voegen. Ze weet ook hoe ze langzaam meer zeker de toon moet veranderen: van speels en grappig naar wreed en beangstigend naar hoopvol. Toen ik begon te lezen was ik te spreken over de roman; hoe verder ik kwam, hoe meer ik afhaakte.

In When I Hit You vergelijkt Kandasamy het huwelijk van haar hoofdpersoon met een roman of film. Het wordt al snel duidelijk dat dit een overlevingsstrategie is om de mishandelende echtgenoot te weerstaan. Deze echtgenoot, een held in de ogen van velen, mishandelt haar eerst alleen verbaal maar gaat al na enkele maanden over tot lichamelijke mishandeling. Kandasamy neemt haar lezers mee in de gedachten van het echtpaar en je mag gerust van mij aannemen dat dit steeds minder aangenaam is. Zeker wanneer hij wreder en wreder wordt.

Ik merkte dat ik steeds vaker dacht ‘trut, waarom ga je niet bij hem weg?! Je bent een slimme hoogopgeleide vrouw, waar ben je mee bezig!?’ Om mijzelf dan vervolgens streng toe te spreken: ‘ik heb makkelijk kletsen, ik ben niet de Tamil-echtgenote in India die gestrand is in situatie waarin ik slachtoffer ben van zowel mijn echtgenoot als de maatschappelijke standaard. Ik ben niet degene die erop aangekeken wordt dat ze een goede echtgenoot verlaat’. Mijn ongemak bij het volgen van de huwelijkse ellende groeide met elke bladzijde.

Zij die mij al een tijd volgen weet dat ik niets heb met expliciete beschrijvingen van geweld. Ik geef er absoluut de voorkeur aan dat er op een subtiele wijze naar geweld verwezen wordt. Er zijn meer dan genoeg schrijvers die de kunst verstaan om mij met een enkele opmerking in elkaar te laten krimpen. Rücksichtsloos de boodschap erin hameren werkt bij mij averechts. Ik heb behoefte aan de seconde-tot-seconde-beschrijving van een verkrachting van Kandasamy.

Ik was blij dat When I Hit You eindigde in een hoopvolle toon. Kandasamy heeft een beangstigende roman geschreven die – vrees ik – zeer levensecht echtelijke mishandeling beschrijft. Ik vond de realistische beschrijvingen te extreem. Ik vermoed dat de roman zeer goed dienst kan doen om mensen die echtelijk geweld relativeren ervan te overtuigen dat een echtgenoot niet het recht heeft zijn echtgenote te mishandelen. Ik haakte onder het lezen echter steeds meer af. 


zondag 25 maart 2018

Jesmyn Ward || Sing Unburied Sing

Women’s Prize for Fiction Longlist 



Wat een ongelooflijk triest verhaal. Het speelt zich af in een wereld van racisme en drugsverslaving in een gezin van gemengde afkomst: witte achterbuurt, ‘native’ Amerikaans enAfrikaans-Amerikaans. Dit gecombineerd met een totaal gebrek aan moederinstinct en spiritualiteit creëert een krachtige, verbijsterende roman.

Jojo, de hoofdpersoon, komt uit een gemengd gezin. Hij en zijn zusje Kayla worden vooral opgevoed door grootouders Pop en Mam; moeder Leonie is te verslaafd aan drugs en haar echtgenoot Michael. Mam is een ‘voodoo’ priester, Leonie en de kinderen zien geesten. Hun oom Given is vermoord door racisten in wat een jachtongeluk genoemd wordt. Zijn dood heeft een enorme impact op zijn ouders en zijn zus. Haar verslaving is niet zo maar uit de lucht komen vallen.

Sing Unburied Sing concentreert zich op twee gebeurtenissen die in korte tijd spelen: het sterfbed van Mam en Leonie die de kinderen meeneemt wanneer ze Michael gaat ophalen. Hij komt na een gevangenisstraf weer op vrije voeten . De keiharde wereld van drugsverslaving en de spirituele wereld komen samen in deze gebeurtenissen.

Twee geesten krijgen een rol in het verhaal: Given en Ritchie, een ex-gevangene die hoopt dat Pop hem kan vertellen hoe hij gestorven is zodat hij eindelijk de geestenwereld kan verlaten. Ik was zwaar geschokt door wat Pop vertelt over het leven in de gevangenis. Hij is voor een misgrijp van niets veroordeeld, hij overleeft zijn verblijf omdat hij toevallig honden kan africhten. Ritchie heeft dat geluk niet.Wat mij nog het meeste schokte was, dat de wreedste gevangen gebruikt worden om de rest te bewaken, met alle fatale gevolgen vandien. Het personeel staat erbij en kijkt ernaar.

Sing Unburied Sing wordt verteld door afwisselend Jojo, Leonie en Ritchie. Ward slaagt er zo in om relevante familiegeschiedenis op een geloofwaardige manier boven tafel te krijgen. Het biedt haar ook de kans om Leonie’s worsteling duidelijk te maken. Door haar liefde voor drugs en Michael is ze totaal egocentrisch geworden, niet in staat om zelfs de meest eenvoudige zorgtaken voor haar kinderen op te pakken - zorgen dat ze te eten krijgen bijvoorbeeld. Ward neemt ons mee in de gedachten van een drugsverslaafde en dat is bepaald geen fijne reis.

Ward beschrijft het leven in een armoedig deel van de USA. Gebrek aan opvoeding, opleiding, racisme, drugs zorgen ervoor dat het moeilijk is om keurig en netjes te blijven. Hoewel Afrikaans-Amerikanen geen slaven meer zijn, worden ze door hun buren nog wel zo gezien en behandeld. Het is eigenlijk een wonder, dat Pop en Mam erin geslaagd zijn keurige burgers te blijven die hun verantwoordelijkheid voor hun kleinkinderen serieus nemen (dit in tegenstelling tot Michaels ouders die de kinderen aan hun lot overlaten). Sing Unburied Sing gaat over wreedheid, vluchten in drugs, in spiritualiteit. Het is ook het verhaal van troost vinden in familiewaarden, doen wat je kunt doen.

Jojo is een vertederende held. Ondanks zijn jeugd zorgt hij voor zijn zusje en zijn oma, we zien hem daarnaast ook steeds verder vervreemden van zijn moeder. Leonie en Michael zijn te ver heen, zij gaan het niet meer redden. De laatste zin van de roman wijst erop dat er een goede afloop mogelijk is voor Jojo en Kayla: ‘Home, they say. Home.’ Ik kies ervoor om Sing Unburied Sing niet te zien als een roman over wanhoop maar over hoop. Het is een roman die je niet mag missen.